Bố cục dashboard trong thiết kế ứng dụng BI (P3)

Phần tiếp theo trong loạt bài viết về Bố cục Dashboard trong ứng dụng BIsẽ gửi đến bạn đọc 3 lời khuyên còn lại về thiết kế dashboard:

3. Sử dụng logo, icon và hình ảnh
4. Nghĩ đến đối tượng sẽ sử dụng dashboard
5. Cân nhắc khi sử dụng extension object

3. Sử dụng logo, icon và hình ảnh

Có một số người cho rằng sử dụng logo, icon và hình ảnh trên dashboard là một sự lãng phí không gian thiết kế. Tuy nhiên, bạn không nên ngần ngại sử dụng hình ảnh trên dashboard, nếu hình ảnh có thể giúp định dạng thương hiệu hoặc làm dashboard đẹp mắt hơn. Sau đây là một số yếu tố nên cân nhắc để sử dụng đồ họa tốt nhất trong ứng dụng BI:

  • Sử dụng logo doanh nghiệp hoặc logo của một dự án cụ thể giúp củng cố thêm khả năng định dạng thương hiệu, và sự tin tưởng vào ứng dụng.
  • Các icon rất hữu dụng khi muốn nhấn mạnh một theme cụ thể, và nên được sử dụng xuyên suốt tất cả các trang.
  • Nên có một thumbnail (hình logo nhỏ) đặc trưng cho ứng dụng trong Qlik Sense Hub. Thumbnail là một thông điệp ngắn gọn về tinh thần chính của dashboard, là nơi tạo ấn tượng đầu tiên với người dùng.
Thumbnail giúp truyền tải nội dung chính của dashboard và giúp người sử dụng dễ định vị ứng dụng trong Qlik Sense Hub
  • Khi sử dụng hình ảnh trong đối tượng “Text & image”, cần lưu ý:
    • Thiết lập hình ảnh là hình nền (background)
    • Chỉnh vị trí phù hợp cho hình ảnh
    • Ở mục Appearance > Background image > Sizing, chọn “Always fit” hoặc một tùy chon phù hợp để bảo đảm hình không bị biến dạng khi thay đổi độ phân giải hoặc kích thước dashboard. Tránh sử dụng tùy chọn “Original size”
    • Ở mục Appearance > Presentation > Responsive behavior, chọn giá trị “Images”
  • Sử dụng Master items để lưu logo và hình ảnh, giúp cho việc chỉnh sửa được đơn giản, thuận tiện và thống nhất trong ứng dụng. Tham khảo loạt bài Master Items trong Qlik Sense
  • Cố gắng gom nhóm các logo và filter pane về cùng một phía của ứng dụng, tương tự như thanh điều hướng trên trang web. Việc này nhằm giúp tiết kiệm không gian và tạo ra bố cục hợp lý.
  • Cần bảo đảm các file hình ảnh đạt chất lượng phù hợp để hiển thị trên ứng dụng, cân bằng giữa chất lượng hình ảnh và kích thước file. File có định dạng .png có thể hiện thị tương đối tốt nhất trong Qlik Sense.
  • Thông thường, các doanh nghiệp đầu tư rất nhiều vào thiết kế đồ họa theo chủ đề thống nhất cho các tài liệu trong toàn công ty. Ví dụ, tất cả các tài liệu quảng cáo, brochure, trang web công ty, biểu mẫu thuyết trình của doanh nghiệp, v.v.. đều sử dụng một tông màu, kiểu chữ và bố cục thẩm mỹ. Đây là những nguồn tham khảo rất tốt để lấy ý tưởng thiết kế đồ họa phù hợp khi xây dựng ứng dụng cho doanh nghiệp.
  • Cuối cùng, lưu ý không sử dụng quá nhiều hình ảnh trên ứng dụng. Những hình ảnh, đồ họa, logo được sử dụng chỉ nên có tính chất bổ trợ cho việc phân tích dữ liệu. Thêm vào đó, nếu sử dụng quá nhiều hình ảnh, người dùng sẽ có trải nghiệm không tốt khi sử dụng cái thiết bị có màn hình nhỏ hơn (như điện thoại, tablet) vì phải cuộn qua nhiều hình ảnh mới có thể xem được nội dung chính.

4. Nghĩ đến đối tượng sẽ sử dụng dashboard

Cũng giống như khi chuẩn bị một bài thuyết trình, bạn cần xác định rõ đối tượng khán giả là ai. Lời khuyên này nghe có vẻ rất hiển nhiên, nhưng nó có ý nghĩa như thế nào trong thiết kế dashboard BI?

Trước tiên, người thiết kế cần phải nghĩ về những câu hỏi mà người sử dụng muốn tìm câu trả lời từ dashboard.

Thứ hai, người thiết kế cần cân nhắc về thứ tự quan trọng của những câu hỏi mà người dùng có thể có. Câu hỏi nào sẽ là câu hỏi trọng tâm, quan trọng nhất, được nghĩ tới đầu tiên? Những câu hỏi nào sẽ là câu hỏi tiếp theo sau đó? Người dùng muốn trải nghiệm ứng dụng như thế nào ? Mặc dù Qlik cung cấp mô hình lựa chọn liên kết (Associative Model – xem bài viết Mô hình lựa chọn liên kết – Associative Selection Model ) giúp người sử dụng tự do khai thác dữ liệu theo nhiều cách khác nhau, nhưng người thiết kế vẫn cần tìm cách xây dựng dahsboard theo các kịch bản sử dụng phổ biến nhất để thuận tiện nhất cho người dùng.

Thứ ba, ưu tiên sử dụng biểu đồ phù hợp, bảo đảm cung cấp được thông tin nhiều nhất theo cách đơn giản nhất cho người dùng. Xét vị dụ sau:

  • Bạn cần trình bày mối liên hệ giữa 2 đại lượng Doanh thu thực tế(Sales) và Chỉ tiêu doanh số (Sales target). Scatter plot là lựa chọn thích hợp để thể hiện mối liên hệ này.
  • Tuy nhiên, chúng ta không hẳn chỉ quan tâm đến việc trình bày doanh thu và mục tiêu cho từng nhân viên kinh doanh. Câu hỏi thực sự ở đây là “Các nhân viên kinh doanh có đạt được mục tiêu doanh số đã đề ra hay không?” Mối quan tâm trước hết là mỗi nhân viên đạt được cao hơn hay thấp hơn mục tiêu, và cao/thấp hơn bao nhiêu.
  • Nhưng ngay cả đối với việc hiển thị mức độ cao/thấp hơn, cũng phải cân nhắc sử dụng cách hiển thị hợp lý. Trong trường hợp này, nên dùng tỷ lệ phần trăm giữa Sales và Sales target thay vì dùng giá trị tuyệt đối. Giả sử một nhân viên được giao chỉ tiêu là 10,000 và thực tế vượt chỉ tiêu 1,000 thì sẽ rất khác với nhân viên có chỉ tiêu là 100,000 và cũng đạt thêm 1,000. Ở cả hai trường hợp đều vượt chỉ tiêu 1,000, nhưng so sánh theo tỷ lệ, vượt 10% hoàn toàn khác biệt với 1%.

Ở ví dụ trong hình trên, với trục tung của Scatter plot là giá trị tuyệt đối của Chỉ tiêu doanh số (Sales Target), nhân viên kinh doanh David Laychakkhông phải là người thu về doanh số cao nhất. Tuy nhiên, khi đổi trục tung thành % doanh thu trên chỉ tiêu (Sales vs Sales Target %), David thực ra là người hoạt động tốt nhất (vượt nhiều % nhất so với chỉ tiêu được giao).

Sau đây là một số câu hỏi thông dụng về đối tượng người dùng mà bạn cần cân nhắc trong quá trình thiết kế dashboard:

  • Ai là nhóm người dùng chính của ứng dụng này? Tại sao họ cần sử dụng phân tích trực quan? Đâu là câu hỏi họ muốn được giải đáp nhất?
  • Biểu đồ trong ứng dụng có thể giúp người dùng dễ dàng trả lời được câu hỏi và đưa ra quyết định không?
  • Ngôn ngữ sử dụng của nhóm người dùng là gì? Cố gắng sử dụng ngôn ngữ đồng nhất xuyên suốt ứng dụng, từ tiêu đề, trang, bảng biểu, ghi chú, và cả trong Master items.
  • Các KPI object nên kèm theo mô tả về phạm vi, ngữ cảnh cũng như các đại lượng liên quan để đạt được KPI đó (ví dụ như so sánh doanh thu năm nay với năm ngoái. v.v…)
  • Đầu tư thời gian phân tích bản chất câu hỏi của người dùng nhắm xây dựng các measure phù hợp nhất, giúp trả lời trực tiếp câu hỏi (như trong ví dụ trên)
  • Hình dung ra “hành trình” mà người sử dụng sẽ đi qua khi sử dụng dashboard của bạn, từ đó tổ chức thứ tự các sheet cho phù hợp. Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về phương pháp DAR trong thiết kế Dashboard ở phần đầu của loạt bài viết Bố cục dashboard trong thiết kế ứng dụng BI

5. Cân nhắc khi sử dụng extension object

Hiện nay có khá nhiều extension có thể tải về tại Qlik Branch hoặc các thư viện mở khác, như D3 Visualization library (bạn có thể tham khảo bài viết Học Qlik Sense qua ví dụ: Trump nói gì trên Twitter? để xem một ví dụ sử dụng extension object trong Qlik Sense). Bộ Web API của Qlik Sense cho phép lập trình viên mở rộng tính năng của phần mềm để đáp ứng các trường hợp sử dụng đặc biệt. Có hai lí do chính để sử dụng các extension object khi thiết kế dashboard:

  • Mở rộng tính năng mặc định của Qlik Sense
  • Giúp người dùng tiếp cận các biểu đồ trực quan mới và khác biệt với những biểu đồ đã có sẵn trong Qlik.

Lí do đầu tiên cần đến các extension là người dùng (đặc biệt là những cổ đông cấp cao) có xu hướng yêu cầu ứng dụng phải theo cách họ mong muốn, ví dụ như “một button để gửi biểu đồ qua email chỉ với một thao tác click”. Các extension object cung cấp được giải pháp cụ thể cho yêu cầu của họ. Khi lựa chọn sử dụng extension, chúng ta cần xem xét đến các khía cạnh như trải nghiệm của người sử dụng, khả năng hỗ trợ và duy trì các extension này.

Đối với các bảng biểu và đối tượng mặc định, Qlik đã nghiên cứu để bảo đảm tính thống nhất, tin cậy và hiệu quả ở nhiều tình huống sử dụng khác nhau. Ngược lại, các extension với mã nguồn mở từ Qlik Branch tuy có thể đáp ứng được một số yêu cầu thiết kế cụ thế, nhưng có thể không xem xét hết các khía cạnh khác nhằm đảm bảo tính thống nhất với ứng dụng của Qlik. Ví dụ, một extension object có thể hoạt động rất tốt trên trình duyệt Chrome, nhưng lại không hiển thị được trên IE hoặc các thiết bị có màn hình nhỏ/ độ phân giải thấp. Hoặc phổ biến hơn là một extension đang hoạt động tốt, sau khi upgrade lên phiên bản Qlik Sense mới lại bị lỗi. Vì vậy, bạn nên cân nhắc thật cẩn thận giữa tính tiện lợi khi sử dụng extension và việc sử dụng các object tiêu chuẩn được hỗ trợ bởi Qlik. Nguyên tắc chính mà bạn luôn cần nhớ là như mọi công ty phần mềm khác, Qlik không hỗ trợ những gì họ không phát triển. Vì vậy, dù Qlik cung cấp các Web API để tạo extension, nhưng không chịu trách nhiệm bảo trì cho tất cả extension được phát triển từ các API đó.

Đối với lí do thứ hai, mặc dù người sử dụng có thể rất háo hức khi được trải nghiệm các biểu đồ mới, nhưng thật sự cũng không có nhiều những kiểu biểu đổ mới lạ. Các biểu đồ cơ bản như biểu đồ dạng bar/ pie/ line chart, scatter plot và tree map được cung cấp sẵn đã có thể diễn đạt phần lớn yêu cầu của người dùng. Vì vậy, cần cân nhắc sử dụng các mẫu biểu đồ có sẵn này thay vì dùng extension bên ngoài.

Sử dụng extension có thể giúp dashboard của bạn trông cuốn hút hơn, nhưng cũng có rất nhiều điều cần cân nhắc về tính tương thích và khả năng hỗ trợ

Tuy nhiên, như đã trình bày từ đầu, người thiết kế đưa ra quyết định về cách xây dựng dashboard sao cho càng thu hút được nhiều người sử dụng thì doanh nghiệp càng đạt được nhiều lợi ích. Nếu các extension object giúp dashboard của bạn trông đẹp mắt và hấp dẫn hơn, bạn có thể sử dụng để thu hút nhiều người dùng hơn. Tóm lại. khi sử dụng extension, chúng ta nên có một lí do và mục tiêu rõ ràng, cũng như bảo đảm có sự hỗ trợ cần thiết từ nhóm lập trình. Những chức năng “out-of-the-box” nếu được sử dụng hợp lý sẽ là một bổ sung hiệu quả cho ứng dụng BI.

Tin vui là từ phiên bản November 2018, Qlik Sense bắt đầu cung cấp “Dashboard bundle” và “Visualization bundle”. Đây là tập hợp các extension phổ biến và được yêu thích nhất trên Qlik Branch, được Qlik tích hợp và hỗ trợ chính thức như một phần trong cài đặt mặc định của Qlik Sense (tuy vẫn được xem là extension chứ không phải biểu đồ mặc định). Blog VietQlikies sẽ giới thiệu đến bạn đọc các extension này ở một bài viết khác.